E - HÖKUMƏT

Ölkəmizdə baş verən rəqəmsal inkişaf prosesləri nəzərə çarpacaq qədər sürətlə davam edir. Gündəlik televiziya, sayt xəbərlərində, reklamlarda şəffaf xidmət, səmərəli xidmət, sosial məmnuniyyətin təminatı, elektron xidmət, elektron vasitə, mobil tərtibat, elektron sənəd mübadiləsi  kimi başlıqlar oxuyur, izləyirik. Hər birimizə məlumdur ki, bu rəqəmsal dəyişiklər “Elektron Hökumət” quruculuğu çərçivəsində gerçəkləşdirilir. Hazırda, bir çoxlarımız bu quruculuğun formalaşdırıcısı, istifadəçisi, inkişaf etdiricisi, tənqidçisi, təqdir edicisi və s......bir sözlə, heç bir elektron vasitədən istifadə etməyənlər belə bir şəkildə rəqəmsal cəmiyyətin üzvüdür, tərkib hissəsidir.

Bəs nə üçün məhz “Elektron Hökumət”?

Aydındır ki, “Elektron Hökumət” mövcud olan innovativ İKT texnologiyaları vasitəsilə dövlət qurumları tərəfindən biz vətəndaşlara göstərilən mövcud xidmətlərin təkmilləşmiş elektron formasıdır.

İndi gəlin hamıya tanış olan sosial xidmətlərin, ilk baxışdan elektron ekvivalent kimi görünən, amma ətraflı təhlil etdikdə yeni idarəçilik metodunun təməli olan elektron xidmətlərin biz vətəndaşlara verdiyi üstünlükləri təhlil edək:

İlkin görünüş:

Ətraflı təhlil:

Bir qismimiz “xidmətləri elektronlaşdırdız, nə dəyişdi?!”, “portaldan qeydiyyatdan keçmək üçün  tələb olunan sənədlərin sayı çox deyilmi?!” deyirik, ya da texniki səhv baş verdi deyə komputeri söndürüb, problemin həlli üçün yola düşür.

Digər bir qismimiz,  hətta bu gün əlimizdə olan rəqəmsal imkanlardan imtina edib daha innovativini tələb edirik. Bu istəklərimiz  - sanki, harasa getmək istəyirik, lakin nə maşın, nə avtobus, nə qatar hətta, ora yol belə çəkilməsin təsiri bağışlayır.

“Elektron hökumət” necə yaranır, necə formalaşır, hansı mərhələlərdən keçir?... Vətəndaş kimi proseslərdə mənim öhdəliyim nədən ibarətdir?

“Elektron Hökumət”lə bağlı dünya təcrübələrinə nəzər saldıqda, proseslərə köhnə idarəçilik metodları ilə təqdim olunan sosial xidmətlərin ənənəvi formasının saxlanılması ilə elektronlaşmasına, elektron idarəçilik vasitələrinin, yəni xidmətlərin cəmiyyət tərəfindən qəbul edilməsi, istifadəsi və zamanla bunun nəticəsində, əldə olunan göstəricilər hansı istiqamətdədirsə bu istiqamətdə qanunvericilikdə və idarəçilik metodlarında dəyişiklik edilir. Yəni, proses tədricən, sosial praktika dəyərləndirilərək və dolaşıq məqamlar çözülərək davam və inkişaf edir. Bəli, hələ də, yüksək inkişaf etmiş ölkələrdə belə bu proses davam edir və daha yeni, mütərəqqi İKT vasitələr meydana gəldikcə də dəyişiləcək. Çünki bu prosesin idarəçisi biz insanlarıq, bizim bu günki təxəyyülümüzlə sabahki təxəyyülümüz, bundan irəli gələn düşüncəmiz, zəncirvari əlaqəli tələblərimiz, tələbatlarımız və s. hər gün dəyişməkdədir.

Mövcud “Elektron Hökumət” quruculuğu, elektron xidmətlər bizə nə qazandırır?

Primitiv bir nümunə: poçt məntəqələrində kommunal xərcləri ödəmək üçün növbəyə düzüldüyümüzü hamı xatırlayır. Bu gün o sosial qayğının həlli bizə bir neçə formada, oflayn və onlayn formada təqdim edilib. Hələ də kimsə o növbədə gözləyirsə, bizim vətəndaşlıq borcumuz onu məlumatlandırmaqdır. Ödənişlə bağlı bir çox digər xidmətlər, vergi, cərimə ödənişləri də həmçinin.

İşləyirdik, amma maaşımızdan tutulan sosial siğorta vəsaitinin məbləğini, necə dəyərləndirildiyini və bizə nə faydası olduğunu bilmirdik. Bu gün “Elektron Hökumət” bizə işlədiyimiz illər üzrə yığılan pensiya kapitalına qədər mühüm fərdi məlumatlarımızı onlayn edərək, bir kompüter qədər yaxınlaşdırıb. Heç şübhəsiz, hər bir vətəndaşın özü barədə istənilən məlumatı əldə etmək hüququ var, hökumət bu xidməti bizə elə olduğumuz yerdə göstərir.

İşə düzəlirdik, çoxumuz əmək müqaviləsinin tərtib olunmasından, müqavilədə əks olunan hüquqlardan xəbərdar deyildik və yenə bu gün “Elektron Hökumət” əmək müqavilələrinin elektron qeydiyyata alınmasını mümkün edib, hökumət mövcud imkanları dəyərləndirərək bizim əvəzimizə müqavilələrin mütləq qeydiyyata alınması üçün tələb qoyur, cərimə tətbiq edir və bu istiqamətdə də proseslər davam edir, inkişaf edir. Bu gün əmək müqaviləmizi şəffaf şəkildə komputerimizdən əldə edə bilirik.

Müxtəlif məzmunlu, hər addımbaşı tələb olunan arayışların əldə olunması üçün günlər, saatlar sərf etməyimiz, özümüzə aid informasiyanın kiminsə tərəfindən təsdiqlənməsi üçün qeyri-rəsmi rüsum ödəməyimiz xüsusilə dözülməzdir. Lakin artıq bir çox arayışların elektron formasını rahatlıqla əldə edə, istədiyimiz quruma eyni rahatlıq və mənuniyyətlə təqdim edə bilərik.

Real haldır ki,  bir çox ənənəvi xidmətlərdə hələ də  sənədlərin tələbinin çoxluğu, dolayı proseslərin, əməliyyatarın çoxluğu  vardır. Kompüterin ölkəmizdə tətbiqi heç 20 ili əhatə etmir və azadlığını yeni əldə etmiş ölkə olaraq, SSRİ-nin tərkibindən çıxmış, cəsarətlə irəli addımlar atan, gücləndikcə daha inamla irəliləyən ölkəyə çevrildiyimizi nəzərə alsaq, bu günki rəqəmsal prosesləri müəyyən qədər əngəlləyən və ləngidən səbəblər daha aydın görünər.

Bütün məsələlərdə olduğu kimi, bu proseslərdə də əməkdaşlıq, əks əlaqə, qarşılıqlı iş birliyi çox önəmlidir. Bu münasibətlər çoxşaxəli və bir-birindən zəncirvari asılıdır. İstər qurumlararası, istər qurum-vətəndaşarası münasibətlər stabil şəkildə və irəliyə doğru eyni hədəfə yönəlsə məqsədəuyğun nəticələr tezliklə əldə olunar. 

Günay Hüseynova