1 sentyabr 2024-cü il Azərbaycanda növbədənkənar Parlament seçkiləri günüdür.
Qeyd edək ki, ötən gün Mərkəzi Seçki Komitəsi tərəfindən 1000 seçki məntəqəsində veb kameralar quraşdırılıb.
Görəsən, MSK seçki günü məntəqələrdə vətəndaşların şəxsiyyətini təsdiq edən “rəqəmsal şəxsiyyət vəsiqəsini” qəbul edəcək, yoxsa kağız formada sənəd tələb edəcək ?
Məsələyə Azərbaycan İnternet Formunun Prezidenti, ekspert Osman Gündüz münasibət bildirib.
"RİNN-in həyata keçirdiyi “Onlayn Azərbaycan” layihəsi ilə az qala dağ başında olan məktəbə belə (seçki məntəqəsinə) fiber optik internet xətti çəkilib. ETN isə mövcud münbit şəraitdən effektiv istifadə edib və fiber optik bağlantı qurulan məktəblərin sayını bir neçə dəfə artırıb.
Amma MSK-nın veb kameraların sayı ilə bağlı açıqlamaları 15 ildir dəyişməz qalıb".
Qeyd edək ki, bir neçə ay öncə Prezident İlham Əliyev mövcud qanunvericiliyə dəyişiklikləri təsdiqləyib və bununla da vətəndaşlara məxsus bir neçə sənədin rəqəmsal variantının hüquqi statusu təsdiqlənib.
RİNN-in İnnovasiya və Rəqəmsal İnkişaf Agentliyi MyGov portal vasitəsilə təqdim edilən “rəqəmsal şəxsiyyət vəsiqəsinin” fiziki formada (kağız formada) təqdim edilən şəxsiyyət vəsiqəsilə eyni hüquqi qüvvəyə malik olduğunu açıqlayıb.
Osman Gündüz isə bildirib ki, seçki günü seçki məntələqlərində vətəndaşların təqdim edəcəkləri indetifikasiya vasitəsi olaraq yalnız fiziki şəxsiyyət vəsiqələrindən danışılır. Rəqəmsal şəxsiyyət vəsiqələrinin" necə tədim ediləcəyi, smartfonda MyGov tətbiqində olan məlumatların seçki məntəqəsində necə identifikasiya olunacağı haqqında heç bir açıqlamaya rast gəlmək mümkün deyil.
Ölkədə keyfiyyətli rəqəmsal infrastruktur qurulur. Rəqəmsal sənədlərin hüquqi statusu müəyyən edilib. Vətəndaşları identifikasiya etmək üçün dövlətə məxsus SİMA rəqəmsal imzası yaradılıb və milyonlarla vətəndaş buna sahibdir. Ölkədə kibertəhlükəsizliklə bağlı bir neçə səlahiyyətli qurum var və mühit də müsbət istiqamətə inkişaf edib.
Sual yaranır ki, bəs nə üçün seçkilərdə heç olmasa pilot qaydada elektron səsvermə keçirilmir?
Ekspert bildirib ki, bizdən daha zəif rəqəmsal infrastruktura sahib olan qonşu ölkələrdə (Gürcüstanda, Qazaxıstanda, Ermənistanda , Estoniyada, Rusiyada və s.) Avropanın bir neçə ölkəsində elektron səsvermə tətbiq edilir. MSK heç olmasa elektron səsvermə üçün məntəqələrdə skanerlər qoya bilərdi:
"Müşahidələr göstərir ki, şəffaflıqla bağlı məsələlərdə də MSK-nın rəqəmsal texnologiyalardan istifadəsində çatışmazlıqlar var. MSK tərəfindən ilkin nəticələrin və yekun seçici fəallığının təqdim edilməsi adətən çox ləngiyir. Əvvəlki seçkilərin də nəticələri onu göstərir ki, cəmi-cümlətanı 125 deputatın seçkisi ilə bağlı ilkin nəticələr xeyli ləng təqdim edilirdi.
Bu, həm də seçki infrastrukturunda rəqəmsallaşmanın yetrəli olmaması ilə bağlıdır.
Ümid edirəm MSK bu dəfə dairə üzrə seçkilərin ilkin nəticələrini yerlərdən məlumatlar daxil olduqca avtomatik olaraq, real vaxt müddətində təqdim edə biləcək".
Ekspert məsələnin ilə bağlı bir neşə təklif irəli sürüb:
"Ümumiyyətlə seçki prosesində ölkədə mövcud olan rəqəmsal imkanların tətbiqi haqqında şox şey demək olar.
MSK seçki günü “karusellərin” qarşısını almaq üçün artıq ölkədə istifadə edilən üz tanıyan texnologiyalar tətbiq edə bilər, qutulara topa ilə bülleten atılmasının qarşısnı almaq üçün də qutunun konstruksiyasına əl gəzdirə bilər, SİMA imza vasitsəilə pilot qaydada onlayn formada səsvermə keçirə bilər və məntəqə üzvlərinin öz geyimlərində bülleten gizlədilməsini əngəlləmək, protokolları götürərərk məntəqəni qeyri-qanuni tərk etməsinin qarşısnı almaq üçün üçün əlavə texnologiyalar və innovasiyalar tətbiq edə bilərdi".
Son olaraq Osman Gündüzün sözlərinə görə, seçki sistemi və seçki infrastrukturu ölkənin rəqəmsal inkişaf səviyyəsindən xeyli geridədir.
