Planetin istiləşməsi fonunda daha ağıllı və təmiz texnologiya uğrunda yarış güclənir. Braziliyanın Belem şəhərində keçirilən COP30-da nümayəndələr iqlim innovasiyasının mərkəzində bir paradoks üzərində düşünürlər: iqlim böhranını azaltmaq üçün süni intellekt (AI) və qabaqcıl soyutma sistemləri kimi güclü alətlərdən necə istifadə etmək olar?
Xeberler.az BMT-ə istinadən məlumat verir ki, AI artıq fermerlərə quraqlığı proqnozlaşdırmağa və məhsulları daha səmərəli idarə etməyə kömək edir, lakin böyük modellərin hazırlanması və geniş məlumat mərkəzlərinin idarə edilməsinin ekoloji xərcləri həyəcan təbili çalır. Bu arada, bir vaxtlar lüks hesab edilən, indi dünyanın bir çox yerində ehtiyac olan soyutma sistemləri istixana qazı tullantılarının azaldılmasının ən vacib mənbələrindən biri olaraq qalır. Passiv soyutma arxitekturasından günəş enerjisi ilə işləyən soyuduculara qədər davamlı alternativlər populyarlıq qazanır, lakin onların miqyasının genişləndirilməsi daha çox maliyyə vəsaiti tələb edir.
COP30-dakı danışıqların mərkəzində uzun müddətdir təxirə salınmış Texnologiyaların Tətbiqi Proqramı, həyat qurtaran innovasiyaların tətbiqi yer alır. Qeyd olunub ki, bu sahədə irəliləyiş azdır. Əqli mülkiyyət qaydaları, kommersiya məhdudiyyətləri və maliyyələşdirmə maneələri inkişaf etməkdə olan ölkələr üçün onlara girişdə maneə törətməyə davam edir.
COP30-un icraçı direktoru Ana Toni daşqın xəbərdarlıq sistemlərindən və metan monitorinq peyklərindən tutmuş enerji səmərəliliyində irəliləyişlərə qədər iqlim həllərini sürətləndirə biləcək texnoloji yeniliklərin müzakirəsinin aktuallığını diqqətə çatdırıb.
Noyabrın 11-də Braziliyanın COP30 Sədrliyi və BMT-nin Ətraf Mühit Proqramının “Beat the Heat Implementation Drive” birgə təşəbbüsünün başlanması ilə məsələ yenidən əsas müzakirə mövzusuna çevrilib. Təşəbbüs ölümcül isti hava dalğalarının normaya çevrildiyi bir dünyada soyutmanı daha əlçatan və daha az çirkləndirici hala gətirməyi hədəfləyir.
Soyutma tələbatının 2050-ci ilə qədər üç dəfə artacağı gözlənilir ki, bu da temperaturun yüksəlməsi, əhalinin artması və səmərəsiz soyutma sistemlərinə çıxışın genişlənməsi ilə əlaqədardır. Müdaxilə edilməzsə, soyutma tullantıları təxminən ikiqat arta bilər ki, bu da elektrik şəbəkələrinə ziyan vuracaq və iqlim hədəflərini əlçatmaz edəcək.
UNEP-in yeni “Global Cooling Watch 2025” hesabatında xəbərdarlıq edilir ki, adi iş rejimində soyutma əsrin ortalarına qədər 7,2 milyard ton CO₂ ekvivalenti emissiya yarada bilər.
“The Beat the Heat” kampaniyası davamlı soyutma yolunu - passiv dizayn, təbiətə əsaslanan həllər və sürətli dekarbonizasiya ilə emissiyaları 97 faizə qədər azalda bilən təmiz texnologiyaların qarışığını təşviq edir. Söhbət yalnız kondisionerlərdən getmir: sərin damlar, şəhərlərdə yaşıl sahələr və aşağı enerjili sistemlər bu planın mərkəzindədir. Potensial emissiya azalmalarının təxminən üçdə ikisi passiv və aşağı enerjili həllərdən gəlir ki, bunların da çoxu əlverişli və miqyaslıdır.
UNEP-in icraçı direktoru İnqer Andersen bildirib: “Soyutma su və enerji ilə yanaşı, həmçinin vacib infrastruktur kimi qəbul edilməlidir. Amma biz istilik böhranından çıxış yolu olaraq hər yeri kondisionerləşdirə bilmərik”.
Qlobal Soyutma Andını dəstəkləyən 72 ölkə ilə yanaşı, Rio-de-Janeyrodan Nayrobiyə qədər 185-dən çox şəhər “The Beat the Heat” kampaniyasına qoşulub. Bu təşəbbüs, xüsusilə iqlim dəyişikliyinin ön cəbhəsindəki həssas icmalar üçün maliyyə, siyasət və çatdırılma boşluqlarını aradan qaldırmağı nəzərdə tutur.
