SÜNİ İNTELLEKT VƏ DATA

Ölkəmizdə süni intellektin inkişafını sürətləndirmək, bu sahədə tədqiqatların aparılmasını təşviq etmək, yüksəkixtisaslı kadr potensialını gücləndirmək məqsədilə Prezident İlham Əliyevin Sərəncamı ilə “Azərbaycan Respublikasının 2025-2028-ci illər üçün süni intellekt Strategiyası” təsdiq olunub. Strategiyadan irəli gələrək müvafiq dövlət qurumları, o cümlədən bu sahədə tədqiqatlar aparan alim və mütəxəssislər qarşısında mühüm vəzifələr qoyulub. Sevindirici haldır ki, Elm və Təhsil Nazirliyinin İnformasiya Texnologiyaları İnstitutunda uzun illərdən bəri süni intellektin aktual elmi problemləri ilə bağlı fundamental tədqiqatlar aparılır, araşdırmaların nəticələri beynəlxalq elmi platformalarda yüksək qiymətləndirilir.

Xeberler.az  bildirir ki, bu barədə İnformasiya Texnologiyaları İnstitutunun şöbə müdiri, Azərbaycan Texniki Universitetinin Data Elmi və Süni İntellekt İnstitutunun direktoru, AMEA-nın müxbir üzvü Ramiz Alıquliyev məlumat verib.

“Süni intellekt: inkişaf mərhələləri, mənbələri, trendləri və təhlükələri” mövzusunda danışan R.Alıquliyev əvvəlcə süni intellektin inkişaf mərhələlərində xüsusi xidmətləri olan alimlər və onların bu sahənin inkişafına əhəmiyyətli töhfə verən nəzəriyyələri barədə danışıb. O, həmçinin 2024-cü ildə Nobel mükafatına layiq görülmüş süni intellekt üzrə mütəxəssislər - Ceffri Hinton və Con Hopfild (fizika sahəsi), Demis Hassabis və Con Camper (kimya sahəsi) haqqında məlumat verib. Süni intellektin tətbiq sahələrindən danışan AMEA-nın müxbir üzvü R.Alıquliyev bu istiqamətdə ilk sıralarda səhiyyə, maliyyə, təhsil və robototexnika sahələrinin yer aldığını bildirib.

Sonra R.Alıquliyev əsas diqqəti süni intellektin mənbələrinə yönəldib. Qeyd olunub ki, süni intellektin əsas mənbəyi təkcə insan intellekti deyildir. Hazırda alimlər tərəfindən təbiətdəki canlıların və insanların sosial davranışını, həmçinin fiziki, kimyəvi və s. prosesləri modelləşdirən 500-dən çox süni intellekt alqoritmi təklif edilib. Bu alqoritmlərin də 65 faizi biologiyadan, 12 faizi fizikadan, 3 faizi kimyadan, 11 faizi sosial mühitdən və 9 faizi isə digər mənbələrdən qaynaqlanıb. Biologiyadan qaynaqlanan alqoritmlər öz növbəsində sürü (suda yaşayanlar, yerüstü heyvanlar, uçan canlılar, mikroorqanizmlər və digərləri) intellektinə əsaslanan (54 faiz), seleksiya əsaslı (6 faiz) və bitki əsaslı (5 faiz) alqoritmlərə bölünür. Sürü intellektinə əsaslanan alqoritmlərə qarışqa, arı, pişik, meymun, yarasa, canavar, balina alqoritmlərini, seleksiya əsaslı alqoritmlərə genetik, diferensial təkamül, yersoxulcanı, kök hüceyrə alqoritmlərini, bitki əsaslı alqoritmlərə isə alaqotu, çiyələk, çiçək tozlanması kimi alqoritmləri misal göstərmək olar. R.Alıquliyev bu alqoritmlərin bəzilərinin iş prinsipi və onların tətbiq sahələrinə dair ətraflı məlumat verib. O, həmçinin süni intellektin hazırkı və gələcəkdə gözlənilə bilən təhlükələri haqqında danışıb.