SÜNİ İNTELLEKT VƏ DATA

Süni intellekt sahəsinə qlobal investisiya sürətlə artmaqda davam edir və xərclərin 2025-ci ildə 1,48 trilyon dollara çatacağı gözlənilir ki, bu da əvvəlki ilə nisbətən təxminən 50% çoxdur. Analitiklər bu rəqəmin 2026-cı ilə qədər 2 trilyon dolları keçəcəyini və 2029-cu ilə qədər 3,3 trilyon dollar səviyyəsində olacağını proqnozlaşdırırlar. Onlar hesab edirlər ki, bütün bunlar süni intellekt sahəsini son onilliklərin ən sürətlə genişlənən texnologiyalarından birinə çevirir.

Xeberler.az xarici mediaya istinadən bildirir ki, süni intellekt startaplar və qısamüddətli trendlər sahəsindən kənara çıxır, elektrik enerjisi və ya internetin bir vaxtlar etdiyi kimi dünyanın iqtisadi təməlinin bir hissəsinə çevrilir. Hökumətlər və özəl şirkətlər data mərkəzlərini genişləndirir, qabaqcıl hesablama çipləri alır və rəqəmsal potensiallarını gücləndirmək üçün bulud infrastrukturu inkişaf etdirir. Artıq qlobal təsir balansı getdikcə ərazi və ya təbii sərvətlərlə deyil, hesablama gücü ilə ölçülür.

Bununla yanaşı, süni intellektin geniş yayılmış iş yerlərinin itirilməsinə səbəb ola biləcəyi ilə bağlı ictimai narahatlıq da qalır, amma əmək bazarı statistikası daha mürəkkəb bir reallığı göstərir. ABŞ-da işsizlik 2023-cü ilin ortalarından bəri bir qədər artıb - avtomatlaşdırma səviyyəsi aşağı olan sənaye sahələrində 0,8 faiz bəndi və yüksək rəqəmsal sektorlarda 0,7 faiz bəndi təşkil edib. İqtisadçılar qeyd edirlər ki, bu dəyişikliklər avtomatlaşdırmanın özündən daha çox geniş iqtisadi şərtlərlə bağlıdır. Artım yavaşladıqca, şirkətlər xərcləri azaldır ki, bu da çox vaxt daha az səmərəli əməliyyatlarda çalışan işçilərə təsir göstərir.

Tarix boyu yeni texnologiyalar əmək bazarını aradan qaldırmaq əvəzinə, onu yenidən formalaşdırıb. Maşınlar əl işlərini əvəz edib, kompüterlər sənədləşmə işlərini asanlaşdırıb. İndi süni intellekt təkrarlanan tapşırıqları öz üzərinə götürür və bu, insanları təhlilə, yaradıcılığa və qərar qəbuletməyə diqqət yetirməyə sövq edir. Analitiklərə görə, bu kontekstdə məşğulluq dəyişir, yeni şəraitə uyğunlaşma və davamlı öyrənmə vacib bacarıqlara çevrilir.

İqtisadçılar süni intellektinin növbəti onillikdə qlobal məhsuldarlıq artımına hər il təxminən 0,3 faiz bəndi əlavə edə biləcəyini təxmin edirlər. Onların qənaətinə görə, AI texnologiyaları yaxın gələcəkdə adambaşına bir neçə min dollar əlavə gəlir gətirə bilər.

Mütəxəssislər süni intellektinin gələcəyi üçün bir neçə mümkün istiqamət müəyyən edirlər. Bu, texnoloji tərəqqinin tarixi modelini izləyə, maşınların əksər malları istehsal etdiyi bolluq dünyası yarada, nəzarətlə bağlı narahatlıqlar doğura və ya insanların və süni intellektinin birlikdə işlədiyi bir modelə gətirib çıxara bilər. Süni intellektin insanın imkanlarını artırdığı sonuncu ssenari artıq formalaşmaqdadır.