SÜNİ İNTELLEKT VƏ DATA

Süni intellekt (AI) texnologiyalarının sürətli inkişafı təbii sərvətlərin istehlakının artması ilə müşayiət olunur. Yeni beynəlxalq hesabata görə, 2030-cu ilə qədər AI infrastrukturunun əsasını təşkil edən qlobal data mərkəzləri ildə 945 teravatt-saata qədər elektrik enerjisi istehlak edə bilər.

Xeberler.az BMT-nin məlumatlarına istinadən məlumat verir ki, bu rəqəm 650 milyondan çox insanın yaşadığı Pakistan, Banqladeş və Nigeriyanın ümumi illik enerji istehlakından təxminən üç dəfə çoxdur.

Tədqiqatın müəllifləri qeyd edirlər ki, süni intellektin ətraf mühitə təsiri elektrik enerjisi istehlakından kənara çıxır. Data mərkəzləri, həmçinin serverləri soyutmaq və enerji istehsal etmək üçün xeyli miqdarda su tələb edir. Mütəxəssislər hesablayırlar ki, onilliyin sonuna qədər AI-nin su izi 1,3 milyard insanın illik ev təsərrüfatlarının su istehlakı ilə müqayisə edilə bilən səviyyələrə çata bilər.

Bundan əlavə, enerji istehsalı və süni intellekt infrastrukturu təchizat zəncirləri üçün istifadə olunan torpaq sahəsi 14.500 kvadrat kilometri keçə bilər. Bu, Cakarta metropoliten ərazisinin təxminən ikiqat böyüklüyüdür.

Hesabatda vurğulanır ki, əsas resurs yükü genişmiqyaslı süni intellekt modellərinin hazırlanması ilə deyil, onların gündəlik istifadəsi ilə bağlıdır. Tədqiqatçılar süni intellekt xidmətlərinin fəaliyyətinin ümumi resurs istehlakının 80-90 faizinə bərabər olduğunu təxmin edirlər.

Ekspertlər müxtəlif tapşırıqlar arasında resurs istehlakındakı əhəmiyyətli fərqləri qeyd edirlər. Məsələn, tək bir şəkil yaratmaq standart mətn sorğusundan təxminən min dəfə çox enerji tələb edir, videoməzmun yaratmaq isə daha yüksək hesablama xərcləri ilə əlaqələndirilir.

Tədqiqatın müəllifləri, həmçinin texnoloji səmərəliliyin artırılmasının mütləq resurs istehlakının azalmasına səbəb olmadığını bildirən “Cevons effekti” barədə xəbərdarlıq edirlər. Əksinə, daha əlçatan və güclü sistemlər tez-tez tələbi artırır və ümumi ətraf mühit yükünü çoxaldır.

Süni intellekt infrastrukturunun qeyri-bərabər paylanması xüsusilə narahatlıq doğurur. Xüsusi hesablama gücünün 90 faizindən çoxu hazırda ABŞ və Çində cəmləşib, 150-dən çox ölkədə isə əhəmiyyətli daxili hesablama gücü yoxdur. Bundan əlavə, bəzi bölgələrdə data mərkəzləri artıq enerji sistemlərinə və su ehtiyatlarına əlavə təzyiq göstərir.

Proqnozlara görə, 2030-cu ilə qədər süni intellekt infrastrukturu ildə 2,5 milyon tona qədər elektron tullantı istehsal edəcək ki, bu da təkrar emal və utilizasiya sistemləri üçün əlavə çətinliklər yaradacaq.

Lakin hesabat müəllifləri süni intellektin daha da inkişaf etdirilməsinə ehtiyac olduğunu şübhə altına almırlar. Onlar resurs istehlakı məlumatlarının şəffaflığının artırılması, enerjiyə qənaət edən həllərin tətbiqi və süni intellekt infrastrukturunun milli enerji, su və torpaq ehtiyatlarının idarə edilməsi strategiyalarına inteqrasiyası da daxil olmaqla məsələyə daha məsuliyyətli yanaşmağa çağırırlar.