TƏHLİL VƏ RƏYLƏR

Ermənistan nüvə enerjisi üzərində AI infrastrukturu qurur: regionda texnoloji balans dəyişə bilər.

ABŞ vitse-prezidenti Cey Di Vensin Ermənistana səfərindən sonra İrəvanın süni intellekt (AI) və yüksək hesablama sahəsində yeni strateji mərhələyə qədəm qoyduğu müşahidə olunur. Səfərin əsas ağırlıq mərkəzi təkcə diplomatiya və TRIPP layihəsi deyil, həm də nüvə enerjisi sahəsində əməkdaşlıq olub.

Xeberler.az bu barədə Azərbaycan İnternet Forumunun Prezidenti, ekspert Osman Gündüz paylaşım edib.

Ekspertin sözlərinə görə, Ermənistan daha əvvəl NVIDIA ilə təxminən 500 milyon dollarlıq razılaşma əldə etsə də, AI və data mərkəzi layihələrinin həyata keçirilməsi üçün əsas maneə enerji təminatı idi. Mövcud enerji sistemi yüksək güclü və stabil enerji tələbatını ödəmirdi:

"Vensin səfəri çərçivəsində ABŞ–Ermənistan arasında nüvə əməkdaşlığı üzrə aparılan danışıqlar modul tipli atom elektrik stansiyalarının tikintisi istiqamətində irəliləyişə işarə edir. Bu isə faktiki olaraq AI infrastrukturu üçün enerji bazasının formalaşdırılması deməkdir. Söhbət yalnız Metsamor AES-in təmirindən deyil, Ermənistanın enerji sisteminin ABŞ texnologiyası əsasında təxminən 9 milyard dollarlıq investisiya ilə yenidən qurulmasından gedir".

Osman Gündüzün fikrincə, bu addım Ermənistanı Rusiyanın təsir dairəsindən müəyyən qədər uzaqlaşdırmaqla yanaşı, onun regional mövqeyini də gücləndirə bilər. Ermənistan tam AI liderinə çevrilməsə belə, hesablama və data mərkəzi kimi əhəmiyyət qazana bilər ki, bu da ölkəni startaplar, tədqiqat mərkəzləri və beynəlxalq layihələr üçün daha cəlbedici edər.

Bununla yanaşı, bu proses Azərbaycanın maraqları üçün müəyyən strateji risklər yarada bilər. Ermənistanın nüvə enerjisi üzərindən AI və yüksək hesablama infrastrukturunu sürətlə inkişaf etdirməsi fonunda regionun texnoloji gündəminin tədricən İrəvan ətrafında formalaşması mümkündür.

Ekspert qeyd edib ki, hazırda Azərbaycanda qurulan iki superkompüter mərkəzi əsasən daxili tələbatı ödəməyə yönəlib. Halbuki hökumətin qlobal inteqrasiyanı da nəzərdə tutduğu müşahidə olunur.

Onun sözlərinə görə, Azərbaycanın Xəzərin dibi ilə Qazaxıstan və Türkmənistanı birləşdirəcək fiber-optik magistralı və onun üzərində regional data mərkəzinin yaradılması bu risklərə strateji cavab ola bilər. Bu layihə düzgün reallaşdırılarsa, Azərbaycan Avropa ilə Mərkəzi Asiya arasında rəqəmsal data və süni intellekt qovşağına çevrilə bilər.

Sonda ekspert bildirib ki, Azərbaycanın enerji resursları, tranzit mövqeyi, maliyyə imkanları və regional təsiri Ermənistanla müqayisədə daha güclüdür. Buna görə də bu üstünlüklərin vahid strategiya ilə AI və data infrastrukturlarına yönəldilməsi ölkənin mövqeyini daha da möhkəmləndirə bilər.