TƏHLİL VƏ RƏYLƏR

Azərbaycan İnternet Forumunun prezidenti, ekspert Osman Gündüz “2026–2028-ci illər üçün rəqəmsal inkişaf üzrə Fəaliyyət Planı”nda nəzərdə tutulan “Milli GPU əsaslı Superkompüter Mərkəzi”nin yaradılması ilə bağlı paylaşım edib.

Xeberler.az məlumat verir ki, ekspert sənədə əsasən sözügedən mərkəzin 2026-cı ilin sonuna qədər yaradılmasının planlaşdırıldığını bildirib və əsas sualın hansı mövcud infrastrukturun “milli” status alacağı ilə bağlı olduğunu vurğulayıb.

Osman Gündüz qeyd edib ki, hazırda Azərbaycanda iki böyük superkompüter infrastrukturu fəaliyyət göstərir. Bunlardan biri AzInTelecom tərəfindən Lenovo texnologiyası əsasında Yevlaxda qurulan və NVIDIA H200 GPU çipləri üzərində çalışan Superkompüter Mərkəzi, digəri isə İqtisadiyyat Nazirliyinin dəstəyi ilə Caspel tərəfindən DELL texnologiyaları əsasında yaradılmış NVIDIA H200 GPU çipləri ilə təchiz olunan Supercomputer Mərkəzidir.

Ekspertin sözlərinə görə, hər iki layihə dövlət dəstəyi ilə formalaşdırılıb və süni intellekt, yüksəksəviyyəli hesablama və böyükhəcmli məlumatların emalı üçün mühüm imkanlar təqdim edir. Bununla yanaşı, dövlət sənədində “Milli GPU əsaslı Superkompüter Mərkəzi” anlayışının ayrıca qeyd olunması mövcud mərkəzlərdən birinə xüsusi status verilə biləcəyi ehtimalını gündəmə gətirir.

Paylaşımda digər ehtimal kimi hökumətin tamamilə yeni və daha böyük hesablama infrastrukturu qurmağı planlaşdırdığı da qeyd olunub. Osman Gündüz bildirib ki, region ölkələri süni intellekt və hesablama infrastrukturu sahəsinə yüz milyonlarla, hətta milyardlarla dollar investisiya yatırdığı halda, Azərbaycanda bu istiqamətə yönələn investisiya həcmi hələlik təxminən 20–30 milyon manat civarında qiymətləndirilir.

Ekspert vurğulayıb ki, süni intellekt yarışında əsas üstünlüklər artıq yalnız proqram təminatı ilə deyil, GPU infrastrukturu, hesablama gücü, enerji resursları və data mərkəzləri üzərindən formalaşır.

Osman Gündüz həmçinin qeyd edib ki, hazırda fəaliyyət göstərən superkompüter mərkəzlərinin xidmət modelləri, tarifləri, startaplar, universitetlər və tədqiqat qurumları üçün çıxış mexanizmləri barədə ictimaiyyətə ətraflı məlumat təqdim olunmayıb. Halbuki Fəaliyyət Planında innovativ startaplar və elmi təşkilatlar üçün kvotalar əsasında çıxış imkanlarının yaradılması ayrıca göstərilib.

Ekspertin fikrincə, ilin sonuna qədər hansı mərkəzin “Milli” status alacağına və ya yeni infrastrukturun yaradılıb-yaradılmayacağına aydınlıq gələcək. O bildirib ki, artıq söhbət yalnız server və GPU texnologiyalarından deyil, Azərbaycanın gələcək süni intellekt və rəqəmsal iqtisadiyyat arxitekturasından gedir.

Paylaşımda xatırladılıb ki, Prezidentin 27 fevral 2026-cı il tarixli sərəncamı ilə təsdiqlənmiş Fəaliyyət Planına əsasən, Rəqəmsal İnkişaf Şurası tədbirlərin əlaqələndirilməsi və icrasına nəzarəti həyata keçirir, Şuranın Katibliyi funksiyasını isə Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi yerinə yetirir.