TƏHLİL VƏ RƏYLƏR

Yanvarın 29-da Milli Məclisin Hüquq siyasəti və dövlət quruculuğu komitəsində Cinayət-Prosessual Məcəlləyə nəzərdə tutulan dəyişikliklər müzakirə edilib. Dəyişikliklər elektron sübutların toplanmasının hüquqi çərçivəyə salınmasını hədəfləyir.

Xeberler.az bildirir ki, bu barədə Azərbaycan İnternet Formunun Prezidenti, ekspert Osman Gündüz paylaşım edib. 

Osman Gündüz qeyd edib ki, layihəyə əsasən, bəzi təxirəsalınmaz hallarda müstəntiq məhkəmə qərarı olmadan kompüter, mobil telefon, server və digər informasiya-kommunikasiya texnologiyaları sistemlərinə baxış keçirə və məlumatları götürə biləcək. Bu səlahiyyət əsasən şəxsiyyətə və ya dövlət hakimiyyətinə qarşı ağır və xüsusilə ağır cinayətlər üzrə, sübutların dərhal gizlədilməsi və ya məhv edilməsi riski olduqda tətbiq olunacaq.

Ekspertin sözlərinə görə, bu dəyişiklik o deməkdir ki, əgər istintaq zamanı terror və ya dövlətə qarşı ağır cinayətlə bağlı sübutların konkret şəxsin telefonunda olduğu və həmin məlumatların dərhal silinəcəyi barədə əsaslı məlumat mövcuddursa, müstəntiq artıq hakim qərarını gözləmədən həmin cihaza baxış keçirə biləcək. Eyni zamanda, ağır cinayətlər üzrə təxirəsalınmaz risk yarandıqda provayderlərdə, mobil və telekommunikasiya operatorlarında saxlanılan istifadəçi məlumatlarının da məhkəmə qərarı olmadan müvəqqəti əldə edilməsi mümkün olacaq.

Qeyd olunur ki, dəyişikliklər cinayətlərin rəqəmsallaşması, elektron sübutların sürətlə məhv edilə bilməsi riski və BMT-nin Kibercinayətkarlığa qarşı Konvensiyasının tələbləri ilə əsaslandırılır. Ekspertin fikrincə, klassik prosedurlar bəzən istintaq prosesini ləngidir və bu baxımdan yeni mexanizm kibercinayətlərə qarşı operativliyi artıra, elektron sübutların daha aydın hüquqi çərçivədə toplanmasına imkan verə bilər.

Bununla yanaşı, Osman Gündüz mümkün risklərə də diqqət çəkib. Onun sözlərinə görə, əsas risklər qanunun mətnindən daha çox tətbiq mərhələsində ortaya çıxa bilər. Əgər “təxirəsalınmaz hal” anlayışı geniş şərh olunarsa, istintaq predmeti ilə birbaşa əlaqəsi olmayan şəxsi yazışmalar, peşə sirri və biznes məlumatlarına da çıxış əldə edilə bilər. Bu isə düzgün nəzarət mexanizmləri olmadıqda əlavə məlumatların təsir və ya şantaj alətinə çevrilməsi riskini yaradır.

Ekspert vurğulayıb ki, cinayətə aidiyyəti olmayan şəxsi məlumatların, yazışmaların və biznes informasiyalarının necə qorunacağı, eləcə də jurnalistlərin məhkəmə qərarı olmadan mənbəni açıqlamamaq prinsipinin necə təmin ediləcəyi açıq suallar olaraq qalır.

Nəticə etibarilə, Osman Gündüz hesab edir ki, yeni dəyişikliklər rəqəmsal mühitdə cinayətkarlıqla mübarizə üçün zəruri olsa da, olduqca həssas və riskli mexanizmdir və ciddi nəzarət tələb edir. Onun fikrincə, bu sahədə şəffaflıq, audit mexanizmləri və cinayətə aidiyyəti olmayan məlumatların məhv edilməsi ilə bağlı aydın prosedurlar hazırlanmalıdır.