Azərbaycan elmi ictimaiyyəti üçün sevindirici xəbər var. Həmyerlimiz Elbəy Əliyevin rəhbərliyi ilə aparılan və Maastrixt Universitetində elmi tədqiqatçı kimi çalışan Tağı Əliyevin də həmmüəllif olduğu elmi məqalə dünyanın ən nüfuzlu elmi jurnallarından biri olan Nature Communications jurnalında dərc olunub.
Xeberler.az bildirir ki, bu, Elbəy Əliyevin Nature jurnal ailəsində çap olunan üçüncü elmi işi, eyni zamanda əsas müəllif (main author) qismində yer aldığı ilk məqalədir. Qeyd edək ki, Nature jurnal ailəsində dərc olunan məqalələr yalnız yüksək səviyyəli və beynəlxalq əhəmiyyət daşıyan araşdırmalara nəsib olur.
Araşdırma insan DNT-sində baş verən iri miqyaslı struktur dəyişikliklərini tədqiq edir. Adətən genetik testlər xırda nukleotid dəyişikliklərinə fokuslanır. Bu tədqiqat isə DNT-nin böyük hissələrinin silinməsi, çoxalması və ya yerinin dəyişməsi kimi dəyişikliklərin genlərin fəaliyyəti və insan sağlamlığına təsirini araşdırır.
Tədqiqat çərçivəsində Qətərdə yaşayan 6 141 nəfərin tam genom məlumatı analiz edilib və nəticələr real tibbi göstəricilər – qan analizləri və sağlamlıq qeydləri ilə müqayisə olunub. Araşdırma nəticələri göstərib ki, bu cür genetik dəyişikliklər:
-
sidik turşusu səviyyəsi (podaqra riski),
-
bilirubin və qaraciyər göstəriciləri,
-
dəmir və böyrək funksiyaları,
-
bədən çəkisi və maddələr mübadiləsi kimi gündəlik tibbdə geniş istifadə olunan göstəricilərlə birbaşa əlaqəlidir.
Araşdırmanın ən diqqətçəkən nəticələrindən biri isə odur ki, təxminən hər 30 nəfərdən biri erkən mərhələdə aşkarlandığı təqdirdə ciddi xəstəliklərin qarşısını almağa imkan verən genetik risk daşıyır.
Mütəxəssislər bildirir ki, bu tədqiqat müasir tibbin mühüm problemlərindən birinə – genetik məlumat bazalarının əsasən Avropa mənşəli əhali üzərində qurulmasına – ciddi töhfə verir. Yeni nəticələr Yaxın Şərq və az tədqiq olunmuş regionlar üçün daha dəqiq tibbi diaqnostikanın mümkünlüyünü göstərir.
Araşdırma:
-
standart testlərin gözdən qaçırdığı genetik dəyişiklikləri üzə çıxarır,
-
az tədqiq olunmuş əhali qrupları üçün diaqnostikanı dəqiqləşdirir,
-
xəstəliklərin müalicəsindən daha çox profilaktikaya yönəlmiş yanaşmanı gücləndirir.
Mütəxəssislərin fikrincə, bu tip tədqiqatlar Azərbaycanda da aparılarsa, əhali üçün daha dəqiq tibbi diaqnostika, ürək-damar xəstəlikləri və diabetin erkən aşkarlanması, fərdiləşdirilmiş tibbin inkişafı və səhiyyə planlamasında yerli məlumatlardan istifadə kimi uzunmüddətli faydalar əldə edilə bilər.
Qeyd edək ki, Elbəy Əliyev Bakıda anadan olub. O, 2009-cu ildə Bakı Dövlət Universitetini bitirib, hərbi xidmətdən sonra magistr təhsilini də burada davam etdirib. 2008–2017-ci illərdə IDRAK Technology Transfer şirkətində baş proqramçı kimi çalışıb.
2017–2025-ci illərdə Qətərin Doha şəhərində yerləşən Sidra Medicine tibb və tədqiqat mərkəzində araşdırmaçı kimi fəaliyyət göstərib. 2025-ci ilin iyul ayından etibarən isə ABŞ-da University of Colorado Universitetinin Biotibbi İnformatika Departamentində baş data elmi mütəxəssisi kimi çalışır.
Elbəy Əliyevin bu nailiyyəti Azərbaycan elmi üçün qürurverici nümunə kimi qiymətləndirilir və ölkə alimlərinin beynəlxalq elmi arenada mühüm uğurlar qazana bildiyini bir daha nümayiş etdirir.
