TƏHLÜKƏSİZLİK

Milli Məclisin Prezident İlham Əliyev tərəfindən təqdim edilmiş “BMT-nin Kibercinayətkarlığa qarşı Konvensiyası”nın ratifikasiyası haqqında Qanun layihəsini qəbul etməsi Azərbaycanın beynəlxalq hüquq və qlobal təhlükəsizlik sistemində artan rolunun mühüm göstəricisidir. Həmin qərarla Azərbaycan təkcə Konvensiyaya qoşulan dövlətlərdən biri kimi çıxış etmir, eyni zamanda, ratifikasiya prosesini ilk tamamlayan ölkə olaraq lider mövqe nümayiş etdirir. Bu fakt ölkənin beynəlxalq hüquqi təşəbbüslərdə passiv icraçı deyil, normayaratma prosesində fəal subyekt olduğunu bir daha təsdiqləyir.

Xeberler.az məlumat verir ki, bu barədə Media Təhlil Mərkəzinin (MTM) hazırladığı analitik məqalədə bildirilir.

Qeyd edilir ki, BMT-nin “Kibercinayətkarlığa qarşı Konvensiyası” təsadüfi olaraq “XXI əsrin Konvensiyası” adlandırılmır. Rəqəmsallaşmanın sürətlənməsi, dövlətlərin, iqtisadiyyatların və cəmiyyətlərin informasiya texnologiyalarından asılılığının artması kibercinayətkarlığı qlobal təhlükəsizlik gündəliyinin mərkəzinə çıxarıb. Bu gün kibercinayətlər yalnız maliyyə fırıldaqları ilə məhdudlaşmır, onlar dövlət institutlarının fəaliyyətinin pozulması, kritik infrastrukturun sıradan çıxarılması, seçki proseslərinə müdaxilə və transmilli terror şəbəkələri ilə əlaqəli fəaliyyətləri də əhatə edir. Belə şəraitdə Konvensiya kibercinayətkarlıqla mübarizə sahəsində hüquqi baxımdan məcburedici qlobal çərçivə formalaşdıran ilk sənəd kimi çıxış edir. Bu, indiyədək mövcud olan tövsiyə xarakterli mexanizmlərdən əsaslı şəkildə fərqlənir və beynəlxalq hüquqda yeni mərhələnin əsasını qoyur.

Konvensiyanın yekun layihəsinin hazırlanması prosesində Azərbaycanın fəal iştirakı xüsusi qeyd olunmalıdır. Dövlət Təhlükəsizliyi Xidməti, Xarici İşlər Nazirliyi, Xüsusi Rabitə və İnformasiya Təhlükəsizliyi Dövlət Xidməti və digər qurumların nümayəndələrindən ibarət heyət çoxtərəfli danışıqlarda prinsipial və konstruktiv mövqe nümayiş etdirərək sənədin mətninə substantiv töhfələr verib. Bu iştirak yalnız texniki deyil, həm də siyasi baxımdan əhəmiyyətlidir. Azərbaycan kibertəhlükəsizlik məsələlərində regional çərçivə ilə məhdudlaşmayan, qlobal miqyasda düşünən aktor kimi çıxış etdiyini sübut edib.

2024-cü ilin dekabrında BMT Baş Assambleyasında Konvensiyanın qəbul edilməsi və 2025-ci ilin oktyabrında Hanoyda keçirilən imzalanma mərasimində 74 dövlətin sənədə qoşulması onun beynəlxalq legitimliyini daha da möhkəmləndirib. Böyük Britaniya, Fransa, Çin, Rusiya, Türkiyə, Avstraliya və digər aparıcı dövlətlərin iştirakı Konvensiyanın geniş konsensus əsasında formalaşdığını göstərir. Sənədin milli parlamentlər tərəfindən ratifikasiyası isə onun real hüquqi qüvvə qazanmasının əsas şərtidir. Bu baxımdan Azərbaycanın ratifikasiya prosesini ilk tamamlayan ölkə olması mühüm siyasi mesajdır. Bu addım rəsmi Bakının qlobal təhlükəsizlik təşəbbüslərinə verdiyi önəmi və kibertəhlükəsizlik gündəliyində liderlik iddiasını açıq şəkildə ortaya qoyur.

Azərbaycanın bu prosesi digərlərindən əvvəl başa çatdırması ölkəyə gələcəkdə Konvensiyanın icrası, təfsiri və institusional mexanizmlərinin formalaşdırılması ilə bağlı müzakirələrdə əlavə söz haqqı qazandırır. Bu, ölkənin beynəlxalq hüquq sistemində mövqeyini daha da gücləndirən amildir.

Konvensiyanın ratifikasiyası milli təhlükəsizlik və hüquq-mühafizə orqanlarının fəaliyyətini keyfiyyətcə yeni mərhələyə yüksəldir. Sənəd elektron sübutlarla bağlı beynəlxalq hüquqi prosedurları tənzimləyir, transmilli istintaqların effektivliyini artırır və təxirəsalınmaz beynəlxalq əməkdaşlıq mexanizmləri yaradır. Bu isə kibercinayətlərə operativ reaksiya verilməsinə, sübutların itirilməsi və ya manipulyasiya olunmasının qarşısının alınmasına real imkanlar açır.

Xüsusilə transmilli xarakter daşıyan kibercinayətlər kontekstində bu mexanizmlər Azərbaycan üçün strateji əhəmiyyət kəsb edir. Çünki kiberməkanda sərhədlər mövcud deyil və bu sahədə mübarizə yalnız milli deyil, beynəlxalq səviyyədə aparılmalıdır.